سیده رقیه قهاری
تکنولوژی نوین ارتباطات
پاییز 89
چکیده :
ارتباط مكانيسمي است كه ازطريق آن روابط انسان ها برقرار وگسترش مي يابد. اساس شكل گيري جامعه ارتباط است.اهميت ارتباطات اجتماعي چیست؟ ارتباط سرچشمه فرهنگ بوده و موجب تكامل آن مي شود .جامعه ارتباط را ياد ميدهد و در داخل ارتباط همان فرهنگ آموزش داده مي شود. بدون ارتباط فرهنگ معنا ندارد..................................
ارتباط انسان ها ، سنگ بنای جامعه انسانی است و بدون آن هرگز به عنوان خصیصه ی انسانی پدید نمی آید از جانب دیگر گسترش ارتباطات الکترونیک ، جامعه جدید را چنان از جوامع پیشین متمایز ساخته است که برخی عصر نو را عصر ارتباطات می خوانند . وسایل ارتباطی ، خود بر گردونه ارتباطی تأثیری شگرف بر جای می گذارند و بر تمامی ارکان جامعه مؤثرند . این وسایل در پیدای عادات تازه ، تکوین فرهنگی جهانی ، تغییر در رفتار و خلق و خوی انسانها و بالاخره ، کوچک شدن کرۀ زمین و همسایگی ملل دور دست ، سهمی شگرف بر عهده دارد .
واژگان کلیدی: ارتباط ،وسایل ارتباط جمعی، رسانه،تکنولوژی ، فناوری ، اطلاعات
ایمیل: www.ghahari66@ymail دانشگاه پیام نور بابل ورودی 85
مقدمه:
ارتباطات و اثرات وسایل ارتباط جمعیرسانه خواه ناخواه به صورت مستقیم یا غیر مستقیم بر زندگی تاثیر میگذارد.در نگرش ها ارتباط میان فردی تاثیر بیشتری نسبت به ارتباطات جمعی دارد.
از دیدگاه پل لازاسفلد ،نظریه پیام های ارتباطی تا اندازه ای نمی تواند در باورهای بنیادین اشخاص تغييراتي ایجاد کنند بلکه تا حدی تغییرات ایجاد می کند. از دیدگاه پل ساختن عقیده ی جدید میسر نیست.تغییر عقیده افراد و حتی ارتباط چهره به چهره تاثیر بیشتری در تثبیت عقاید دارند
تفاوت بین رسانه ها مثل رادیو وتلویزیون وروزنامه یاسینما چگونه است؟
انسان با اراده ی خود به سینما تئاتر می رود یا به فلان کتاب خانه می رود و کتاب را می گیرد اما رادیووتلویزیون در اختیار آنان نیست چون در منزل بدون اراده پیچ رادیو یا تلویزیون را باز می کنیم به خاطر همین رادیو و تلویزیون بیشتر از سایر وسایل ارتباط جمعی تاثیر دارد .
رهبران فکری در صورتی موفق هستند که اعتماد به وسایل ارتباط جمعی را داشته و جلب کنند و بتواند در میان عوام مردم آن ها را به دنبال خودش بکشاند و با آن هابه صورت چهره به چهره بحث وبیان کردن دیدگاه ها ی آن ها باشد.
عصر ارتباطات در کنار عصر اتم یاد می گردد رسانه ابزار قدرت نیاز در این عصر به شمار می رود
1
تکنولوژی ارتباطات و خط مشی فرهنگی
هزاره سوم بانگرانی و ترسی فزاینده از تکنولوژی شروع شد . تکنولوژی ای (کامپیوتر) که تصمیم گیرنده اصلی درباره زندگی روزانه تمام انسانها بود ،به خاطر یک مشکل محاسباتی ممکن بود در یک لحظه زندگی مدرن بشری را متوقف سازد. مساله مذکور یادآور این نکته بود که وحشت و نگرانی یاد شده که عمدتا توسط رسانه های جمعی دامن زده شده تا چه میزان قادر است که بشر امروزی ، بشر جهانی شده و جامعه جهانی شده را تحت تاثیر قرار دهد و این مساله ای است که صرفا می تواند ساخته و پرداخته تکنولوژی رسانه ای نوین باشد .
با این وجود پس از ختم غائله تکنولوژیکی که صرفا یک مشکل کامپیوتری بود به یکباره رسانه های جمعی، نظر خود را درباره تکنولوژی تغییر دادند و بیشتر بر روی نقاط قوت آن تاکید کردند.
استدلالی که در مباحث مطرح شده عنوان می شد صرفا به تعریف و تمجید از فناوریهای نوین اختصاص می یافت. مانند بمب های هوشمند که صرفا تعداد کمی از غیرنظامیان را در طول درگیری می کشت یا سیستمی که گازهای گلخانه ای را کاهش می داد واز گرمای زمین نیز می کاست و غیره . با این وجود ،روی دیگر سکه یعنی معایب تکنولوژی همیشه آماده است که موجودیت بشر را به خطر اندازد .
ابزارهای ارتباطاتی باید بعنوان نقطه برخورد المانهای مختلف فلسفی و علمی در نظر گرفته شوند که با نیازهای اساسی جامعه و فشارهای اقتصادی، خود را تطبیق می دهند بنابراین فناوری و دانشی که در ساخت این ابزارهای ارتباطاتی بکار گرفته می شوند در واقع از شرایط فرهنگی و اجتماعی تاثیر مستقیم می پذیرند . در اینجا جا دارد که درباره فرمول پیشرفت تکنولوژیکی این ابزار که نقش مهمی را در این بین ایفا می کند نیز سخن گفته شود .
2
موضوع دانش و پیشرفت در اکثر آثار "میشل فوکو" اندیشمند فرانسوی نیز با محوریت این مسئله که اصولا در جهان معاصر چرا بشر نیازمند دانش است ؟ مطرح شده. وی بر این عقیده است که دانش، موضوعی نشات گرفته از انگیزه و محصول عملکرد مشترک نیروهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و تاریخی است . دانش همچنین محصول عملکرد نهادهای قدرت نیز می باشد .
اصولا دانش و ابزار ارتباطاتی مکتوب در خدمت نهادهای قدرت و استعمارگری غربی بوده، و نقش توجیه گری را در این خصوص بازی می کرده است .
به عبارت دیگر می توان به این نکته اشاره کرد که صنعت و تکنولوژی ارتباطی فقط در حد القاء یکطرفه ارزشها و فرهنگ غربی به سوی شرق است و حالت دیگر آن برای غالبا برای غربیان متصور نیست .
علاوه بر آن اگرچه تکنولوژی و فرهنگ غربی در برخی موارد اقدام به کمک و رفع فقر و بسیج جامعه بین المللی برای کمک به کشورهای توسعه یافته میکند اما همزمان از همین تکنولوژی ارتباطاتی برای غلبه بر این ملتها نیز استفاده می کند. برای بسیاری از تحلیلگران و متخصصان علوم ارتباطاتی مطالب عنوان شده طبیعی بوده و از نظر آنها این مساله تبعات پروسه جهانی شدن است.
بدون این سیستمهای مخابراتی که بر پایه صنعت و کامپیوتر بنا شده اند چیزی به نام دهکده جهانی وجود نداشته و شبکه عظیم ارتباطاتی جهان نیز در عمل به صورت محلی / ناحیه ای عمل خواهند نمود ودیگر تاثیرات اقتصادی یا فرهنگی کشورها بر دیگر نواحی دوردست جهان تاثیر نخواهند گذارد . به عنوان مثال – در این موقعیت اگر بازار سهام در برلین دچار سقوط شود بازارهای مالی کشورها و شهرهای دوردست مثل توکیو آسیب نخواهد دید و عملا پروسه تبادل اطلاعات و تاثیر آن بر افراد از لحاظ مالی و روحی به صفر می رسد . با تمام این اوصاف باید به تجزیه و تحلیل هرچه بیشتر انقلاب دیجیتالی با توسعه و نفوذ اینترنت در پروسه جهانی شدن پرداخت و حذف این مقوله مانند آن است که درباره تاریخ سینما مقاله ای نوشته شود و با اشاره به دوربین عکاسی و دیگر المانهای هنر هفتم، انقلاب اطلاعاتی /دیجیتالی صورت گرفته و عملکرد فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی، سیاسی و اقتصادی را در جهان به نحو چشمگیری تغییر داد .
3
اما در اینجا دو دیدگاه نسبتا متصاد مطرح می شود . نظر اول اینگونه استدلال می کند که پروسه جهانی شدن به معنای پیشرفت صنعت مخابرات و اطلاعات بوده ودیدگاه دیگر می گوید که این صرفا ذات تکنولوژی است که باعث تغییر روش زندگی ودیدگاه بشر شده است .این دو دیدگاه بحث انگیز باعث به وجود آمدن تضادهای زیادی در بحث تعریف پروسه جهانی شدن گشته اند .
وقتی که بحث آنالیز جامعه بشری پیش می آید به نظر می رسد که تکنولوژی هرگز از خود اراده ای نداشته و صرفا شی اختراعی است برای رفع نیازهای بشر؛ با این وجود این دیدگاه با نظر "مارتین هایدگر" فیلسوف شهیر در تضاد است.از نقطه نظر وی، تکنولوژی دارای نوعی توانائی ذاتی است که باعث به کارگیری و مهار طبیعت (منابع طبیعی مانند نفت ) شده است . همچنین در رابطه دو طرفه میان انسان و تکنولوژی ، بشر دارای استقلال کامل نبوده و در حالات مختلف از تکنولوژی تحت کنترل خودش الهام گرفته و به عبارت ساده تر، خالق در انتها مغلوب مخلوق خود می شود. کامپیوتری شدن زندگی نیست که مستقیما بر ما تاثیر می گذارد بلکه نتایج نا محسوس آن در روابط اجتماعی است که تاثیر آن را عیان می سازد . تکنولوژی را می توان از منظر تاثیر آن بر ارتباطات انسانی نیز تجزیه و تحلیل نمود .
به عنوان مثال – واقعه 11 سپتامبر یا سونامی به این دلیل دارای بازتاب جهانی شدند که سیستم ارتباطاتی نوین، اخبار این وقایع را لحظه به لحظه به اطلاع جهانیان رساند و در مقطع کوتاهی نیز جامعه جهانی را دچار تاثر نمود . اما این سیستم ارتباطاتی تاثیرات مخربی نیز داشته است . به عنوان مثال، استفاده ابزاری از ارتباطات و تکنولوژی نوین دیجیتالی باعث القاء نظریه انتقام گیری پس از واقعه 11 سپتامبر شد که در نهایت منجر به بمباران افغانستان ، اشغال عراق ودیگر فجایعی شد که زندگی میلیونها نفر را تحت تاثیر قرارداده است .
4
اصول تکنولوژی نوین ارتباطی
مهمترین عوامل عقب ماندگی جهان سوم
1-بی سوادی را می توان عامل اساسی عدم توسعه ی ارتباطات به شمار آورد . بی سوادی خودمعلول عوامل اقتصادی و اجتماعی و بویژه فقر و عقب ماندگی است . لیکن در عدم توسعه ی وسایل ارتباطی بویژه مکتوب نقش دارند . در دهه ی 90 بیست و پنج درصد دنیا بی سواد بودند .هر چند دائماً درصد پایین آمده ولی به لحاظ افزایش جمعیت هنوز آمار بالاست
2-نابرابری ها و پراکندگی های ارتباطات : نابرابری ارتباطی میان نواحی شهری و روستایـــی بین اقلیت ها و اکثریت ها ی زبانی و قومی میان مردم ثروتمند و فقیر و بین کشورهای مناطق مختلف جهان به چشم می خورد . به روستاها و شهرهای کوچک اهمیت داده نمی شود . اخبارپایتخت اهمیت ویژه ای دارند . نابرابری های جهانی نیز وجود دارند . کشورهای بزرگ سرمایه داری با آنکه فقط 30 درصد جمعیت جهان را دارند ، 60درصد نسخه های روزنامه ها
70درصد مصرف کاغذ و 65 درصد سالن های سینما ، 65 درصد گیرنده های رادیویی و 75 درصد ایستگاهای تلویزیونی را در اختیار دارند . 30 درصد وسایل ارتباطی جهان دراختیار آمریکا است .
3 – وابستگی به امپریالیسم ،خبر، کتب ، برنامه های تلویزیونی ، تجهیزات و وسایل مورد نیازمطبوعات و رادیو و تلویزیون جهان سوم از طریق غرب تامین می شود که این خود مشکلات جهان سوم را دو چندان کرده است .
بیداری و آگاهی به عقب ماندگی و تحولات و شرایط خاصی از جهت اقتصادی و اجتماعی حاصل شد که در این امر تاثیر بسزایی داشت
نقش صنعت کشورهای عقب مانده بر اثر آگاهی به پیشرفت های صنعتی جهان متوجه شدند که زندگی غیر از آن چیزی است که آنها تا به حال داشته اند و باید راهی بروند که غربی ها رفته اند .تاثیر وسایل ارتباطی وسایل ارتباطی درنیم قرن اخیر در بیداری کشورهای عقب مانده تاثیر فراوان داشته اند . توسعه این وسایل بویژه رادیو در این زمینه تاثیر مثبت داشت .
نهضت های استقلال طلب دراکثر کشورهای جهان سوم ایران ، ترکیه ، هند ،اندونزی وغیره در راه توسعه و ترقی جهان سوم نقش داشت .
5
تاثیر رسانه های نوین ارتباطی بر جوامع بشری
اثرات قابل توجه تکنولژی های نوین ارتباطی رادرجوامع انسانی دربخش های اجتماعی ، اقتصادی و غیره می توان به شرح زیر توضیح داد
اثرات اجتماعی
نداشتن قدرت جایگزینی با رشد تکنولژی های نوین اطلاعاتی و ادغام چند رسانــه با هم روی یک خط پیوسته ، دیگر نمی توان رسانه ای را جایگزین این مجموعه کرد . نداشتن قدرت جایگزینی در صورتی که رسانه در انحصار قدرت خاصی قرار گیرد، یک فاجعه بشری خواهد بود .زیرا اطلاعات در شبکه ای قرار می گیرد که هیچکس را از آن گریزی نیست .
اثرات آن در عصر تکنولژی های فوق رسانه ای
بر خلاف دوران کهکشان گوتنبرگ که ارتباط از منبع پیام یک سویه بود و گیرنده ی پیام نمی توانست بازخورد داشته باشد ، اکنون با ایجاد سیستمهای نوین امکان ارتباط جمعی دو سویه فراهم شده است .
اثرات اقتصادی
تسلط صاحبان وسایل ارتباط جمعی برجامعه ای که انحصارات برآن حاکم است به جای تسلط نخبگان . به قول میلز قبلاً نخبگان حاکم بودند و صاحبان وسایل ارتباط جمعی رابط آنها بوده اند ،اما اکنون صاحبان رسانه دیگر واسطه نیستند بلکه خود قدرتند .واگذاری مالکیت رسانه ها به بخش خصوصی وارایه روش خصوصی سازی درکشورهای درحال توسعه به منظور فروش انحصاری اطلاعات توسط صاحبان شبکه های ارتباطی .
6
افزایش سرمایه های کلان ارتباط جمعی ( مثل مایکروسافت )
جایگزینی خرید و فروش اطلاعات به جای خرید و فروش سهام به دلیل نیاز مدیریت ها درکشورهای در حال توسعه به اطلاعات .
سرریزشدن اطلاعات به دلیل رشد روزافزون اطلاعات و دشواری روز افزون دسته بندی اطلاعات جهت استفاده مطلوب به دلیل ترافیک سنگین بزرگ راه های اطلاعاتی که بسیاری از اطلاعات دست نخورده باقی می ماند .
اثرات سیاسی
تحولات سیاسی ناشی از گسترش وسایل ارتباط جمعی با گسترش حیطه ی عمل رسانه های جمعـــی امکان دخالت در جهت دهی رویدادهای سیاسی توسط صاحبان رسانه ها بیشتر می شود .
ویژگی های رسانه های جمعی
بخش خبری رسانه های جمعی از پرطرفدارترین قسمت ها است که شامل مطبوعات ، رادیو وتلویزیون است به شرط آنکه ویژگیهای تدوین اخبار رعایت شود .
امتیازات رسانه های نوشتاری ( مطبوعات )
1 – رسانه های نوشتاری ویژه نخبگان است به دلیل آنکه مخاطب باید باسواد باشد .
2 – رسانه های نوشتاری نسبت به رادیو و تلویزیون قابل دسترس هستند و تنوع مطبوعات همواره بیشتر از تنوع دیگر انواع رسانه ها است .
3 – ویژگی مکتوب بودن رسانه های نوشتاری آنها را به عنوان سند جلوه گر می کند .
4 - به مخاطبان فرصت انتخاب می دهد و آنان را در زمان محدود نمی کند .
7
محدودیتهای مطبوعات
1 – رسانه های نوشتاری از مشکل زمان رنج می برند و عمرشان کوتاه است .
2 – محدودیت مکانی دارند ، یعنی مشکل توزیع همزمان در همه ی نقاط کشور .
رسانه های گفتاری ( رادیو )
آن دسته ازوسایل ارتباط جمعی هستند که مهمترین عناصرارتباطی آنها ، صوت بیان وکلام است
امتیازات رادیو
1 – سریعترین و فراگیرترین وسیله ارتباطی هستند .
2 – در مبارزه با بی سوادی و کاربرد آموزش نقش مهمی داشته است .
3 – نداشتن محدودیت زمانی و مکانی ، یعنی پخش 24 ساعته برنامه های گوناگون .
4 – ارزانی بهای گیرنده رادیو .
5 – پخش برنامه ها به زبان ها و لحجه های مختلف
محدودیت های رادیو
1 – به دلیل فرار بودن مطالب نمی توان به عقب برگشت یا دوباره گوش کرد .
2 – نمی توان به عنوان سند باقی بماند مگر آنکه ضبط شود .
8
رسانه های تصویری ( تلویزیون ، سینما )
رسانه های تصویری برای انتقال اخباروآگاهی ها از پخش تصویر و صوت تواماً استفاده می کنند .
امتیازات رسانه های تصویری
1 – کامل ترین وسیله ارتباطی از نظر برخورد با حواس پنج گانه است .
2 – همزمان می تواند از بیان تصویر و گفتار بهره گیرد .
3 – آنچه که تلویزیون را از سایر رسانه ها جدا می کند مکانیزم و عملکرد آن به عنوان یک وسیله ی تصویری است .
4 – تلویزیون قدرت ایجاد انگیزه و تحرک را دارد .
محدودیت های رسانه های تصویری
1 – امکان استفاده در هر زمان از تلویزیون وجود ندارد .
2 – مطالبی که بیان می شود فرار است .
3 – عدم امکان حمل و نقل آسان .
خبرگزاریها
خبرگزاری یک سازمان خبری وظیفه تحقیق ، جمع آوری و تنظیم اطلاعات و اخبار را دارد .
امتیازات خبرگزاریها
1 – سرعت عمل
2 – وابستگی رادیو و تلویزیون و مطبوعات به خبرگزاریها .
3 – خبرگزاریها فروشندگان عمده ی اخبار و پیامهای مطبوعاتی هستند .
4 – خبرگزاریها سبب رشد اقتصادی و عامل صرفه جویی در سازمان های مطبوعاتی هستند .
محدودیت های خبرگزاریها
1 – مخاطب پیامهای خبرگزاریها محدود هستند .
2 – همه ی اخبار و پیامها قابل انتشار نیستند
9
تاریخچه ی اینترنت
پیدایش اینترنت به دهه ی 60 بر می گردد یعنی زمانی که دولت ایالات متحده بر اساس طرحی موسوم به ARPA مخفف آژانس تحقیق پروژه های پیش رفته که هدفش تقویت کارکردهای دفاعی بود ، این طرح را به اجرا گذاشت . هدف از تاسیس چنین موسسه ای ، پژوهش و آزمایش برای پیدا کردن روشی بود که بتوان از طریق خطوط تلفن ، کامپیوترها را به هم مرتبط نمود ، به طوری که چندین کاربر بتوانند ازیک خط ارتباطی مشترک استفاده کنند . دراصل هدف ARPA ایجاد یک شبکه ی اینترنتی نبود و فقط یک اقدام احتیاطی در مقابل حمله ی احتمالی موشک های اتمی دوربرد بود.
هر چند اکثر دانش امروزی ما در باره ی شبکه به طور مستقیم از طرح ARPA NET استفاده شده است . شبکه ای که همچون یک تار عنکبئت باشد وهر کامپیوتر آن از مسیرهای مختلف بتواند با همتایان خود ارتباط داشته باشد و اگر یک یا چند کامپیوتر روی شبکه یا پیوند بین آنها ازکاربیافتد باز هم بتوانند با هم ارتباط برقرار کنند . این ماجـــرا فقط بخشی از حقایق بوجود آمدن اینترنت را بیان می کند .باید بگوییم افراد مختلفی چون Paul Baran در تشکیل اینترنت سهم داشته اند .
Baran تشکیل و تکامل اینترنت را به ساخت کلیسا تشبیه کرد و معتقد بود طی سالهای اخیر هرفرد سنگی به پایه ها و سنگ بنا های قبلی اضافه می کند . در کل پیدایش اینترنت نتیجه ی کار وتلاش گروهی دانشمندان است .
10
تاریخچه اینترنت در ایران : تاریخ ورود اینترنت به ایران به اوایل دهه ی 70 شمسی برمی گردد . اولین استفاده ها از اینترنت در ایران با اهداف دفاعی و دانشگاهی صورت گرفت . درسال 1372 برای استفاده های دانشگاهی وارد ایران شد. اولین شبکه ای که در ایران برای ارتباطات الکترونیک راه اندازی شد بیت نت Betnet نام داشت که تفاوت های بسیاری با اینترنت کنونی داشت . بیشتر مختص دریافت و ارسال نامه های الکترونیکی Email بود .
عضویت ایران در شبکه های جهانی منوط به پذیرفتن دو شرط اصلی بود
1 – از شبکه برای تبلیغات مذهبی استفاده نشود .
2 – هیچ عضوی نباید جلوی عبور اطلاعات از کشوری به کشور دیگر را بگیرد .
بیشترین خدمات عام اینترنتی به کاربران دانشگاهی داده می شد . اینترنت اگر چه در ابتــدا به شکل یک تکنولژی نوین کمیاب وارد ایران شد اما امروزه تاثیر قابل توجه ای در جوامع انسانی دارد .
11
نتیجه گیری :
انتقال اطلاعات از طریق رسانه های پرتیراژ مثل مطبوعات،رادیو و تلویزیون، سینما و ماهواره و ... در ردیف وسایل ارتباط جمعی هستند در صورتی که این گونه رسانه ها بیشتر در خدمت برقراری رابطه میان شخص با شخص دیگر هستند تا انتقال دهنده پیام به توده مردم وسایل ارتباط جمعی مثل رادیو،تلویزیون و مطبوعات از نظر آثار فرهنگی و اجتماعی و نحوه شناخت از جهان و مشارکت اجتماعی نقش مهمی دارند.
تفاوت وسایل ارتباط جمعی با ارتباط فردی تعداد مخاطبان است.
اگرچه فناوری اطلاعات ابرازتوانمندی برای ارتقای کیفیت زندگی زندگی مردم محسوب می شود،ولی تا زمانی که طرزتفکر،رفتار، شیوه زندگی مردم به شکلی سازگار با کار برد فناوری اطلاعات در نیاید، نباید انتظار داشت که در سطح رفاه جامعه تغییری حاصل شود.
12
منابع:
جفر نژاد قمی، عین الله، مبانی فناوری اطلاعات ، چاپ اول ، نشر علوم رایانه ، پاییز87
جین پی لاودن ، فناوری اطلاعات وارتباطات ، حمید محسنی ، چاپ اول ، نشر کتابدار
1380
www.bassgah.net
www.ketabnews.com
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر